Bania w Jarmucie, syn. Sztolnie na górze Jarmuta – pozostałości po dawnych kopalniach rudy srebra na górze Jarmuta (banią nazywano dawniej kopalnię). Znajdują się one na wschodnich zboczach jej drugiego wierzchołka – Czuprany w dolnej części góry, ponad doliną Palkowskiego Potoku, będącego dopływem Grajcarka. Poszukiwania skarbów w tym rejonie Pienin, zwłaszcza w Wąwozie Homole i na górze Jarmuta mają długą historię. Od dawna krążyły opowieści o nieprzebranych skarbach ukrytych tutaj. Według podań już w XII w. Rycerz Wydźga wydobywał gdzieś tutaj złoto. Kronikarz Jan Długosz szczegółowo opisuje jak szukać skarbów w Wąwozie Homole. Mówiono, że magnaci Lubomirscy wzbogacili się na wydobywanych na Rusi Szlachtowskiej skarbach. Zapragnął również wzbogacić się na nich ożeniony z Marią Lubomirską Paweł Karol Sanguszko – gospodarz dóbr nawojowskich w XVIII w. Zatrudnił w tym celu fachowca górniczego, niejakiego Andrzeja Bittenera – Niemca z pochodzenia. Z nowego zarządcy nie była zachwycona miejscowa ludność (Rusini), która do tej pory bezkarnie pustoszyła dobra Lubomirskich, nowy zarządca zaś zaczął tu wprowadzać niemiecki „ordnung”. Z wytypowanego przez niego na górze Jarmuta miejsca oraz w dolinie Palkowskiego Potoku zatrudnieni robotnicy zaczęli wydobywać rudę. W latach 1732-1739 wykuto sztolnie o długości kilkudziesięciu metrów. Zarządca niemiecki dał zarobić miejscowej ludności tylko przy prostych pracach – do prac górniczych i hutniczych ściągnięto górników i hutników z Saksonii i Węgier. Do przetopu rudy wybudowano z dużym nakładem środków specjalny piec. Wytop w 1739 r. okazał się jednak nieudany i całe przedsięwzięcie Sanguszki splajtowało. Ruda zawierała tylko niewielkie ilości srebra. Zachowała się dokumentacja tego przedsięwzięcia, stanowiąca cenny materiał dla historyków. Wiele dowiedzieć się z niej możemy o realiach życia ludności w owych czasach na tych terenach i o samej kopalni. Z kopalnią związane są legendy i ludowe opowieści. Zwiedzano ją już w 1831 r., a w 1921 r. Stanisław Małkowski sporządził szczegółowy opis geologiczny kopalni. Sztolnia o długości 32 m w kierunku zachodnim stopniowo zagłębia się w skały, a następnie stromo w głąb na 13,5 m. Przejście tego odcinka jest trudne i niebezpieczne. Na jego końcu znajdują się dalsze podziemne korytarze o długości 35 m, czasami zalane wodą. Można na ścianach zobaczyć ślady otworów strzałowych. Do sztolni nie prowadzi żaden szlak turystyczny i jest niedostępna turystycznie. W 1965 r. wejście do niej zamknięto żelaznymi kratami. W 1997 r. decyzją Rady Gminy Szczawnica na miejscu dawnych sztolni utworzono użytek ekologiczny. Można jednak dojść tędy polną drogą i ścieżką od Doliny Palkowskiego Potoku. Po przeciwnej stronie Palkowskiego Potoku znajduje się druga sztolnia, tzw. Bania Wodna.

Wiadomości

Ciekawostki

Informacja

Góra Jarmuta - opis

Góra Jarmuta - masyw górski w Pieninach, położony w gminie Szczawnica w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim. Jest dobrze wyodrębniony od innych wzniesień i posiada dwa szczyty: Jarmuta (794 m n.p.m.) i Czuprana (777 m n.p.m.), oddzielone przełęczą Matwijowa (763 m n.p.m.). Oprócz nich na północno-zachodniej stronie wyróżnia się jeszcze mniejszy szczyt zwany Jarmutką (690 m n.p.m.). Południowo zachodnie zbocza góry opadają do Dolina pod Jarmutą, którą płynie Klimontowski Potok, południowo-wschodnie do doliny Palkowskiego Potoku, zbocza północno-zachodnie i północne do doliny potoku Grajcarka. Góra Jarmuta leży na północ od głównego grzbietu Małych Pienin, oddzielona od niego Klimontowską Przełęczą (696 m n.p.m.), a jej wierzchołek oddalony jest od najbliższego szczytu w tym grzbiecie - Cyrhle ok. 750 m w prostej linii.

Wśród skał budujących Jarmutę występują stanowiące cenny materiał intruzje andezytu. Był on wydobywany w kamieniołomie Maniów na północnych zboczach Czuprany. Ciekawostką jest też występowanie na północnym zboczu, gołoborza andezytowego. Miejsce to zwane jest Pod Bukami.

Góra jest niemal całkowicie zalesiona, od strony zachodniej głównie zespołem buczyny karpackiej z niewielką domieszką sosny, na zboczach wschodnich i północnych przeważa świerk. Na południowej stronie, przy Klimontowskiej Przełęczy znajduje się sięgający niemal wierzchołka pas świerkowego lasu, zasadzony na miejscu dawnej polany. Na szczycie Jarmuty i północnych jego podszczytowych zboczach znajduje się polana Andrzejówka. W zachodnich zboczach Jarmuty znajduje się wcięta w nią głęboko i sięgająca od podnóża aż do wierzchołka kotlina. Przed II wojną światową na północnych zboczach Jarmuty była skocznia narciarska.

Według przekazów na szczycie Jarmuty stać kiedyś miała świątynia pogańska, a nazwa wzniesienia pochodzić ma od imienia dawnego bóstwa Jarmuta. W XVIII wieku istniały tutaj kopalnie niskoprocentowych rud srebra, założone przez księcia P. K. Sanguszkę, ówczesnego właściciela okolicznych terenów. Pozostały po nich wykute w skale sztolnie o długości kilkudziesięciu metrów. Jest to tzw. Bania w Jarmucie - kopalnia srebra z lat 1732-1739, znajduje się ona na wschodnim zboczu i jest niedostępna dla turystów. W 1997 r. decyzją Rady Gminy Szczawnica utworzono tutaj mający powierzchnię 0,1 ha. użytek ekologiczny o nazwie Sztolnie na górze Jarmuta.

Od 1963 r. na szczycie znajduje się przekaźnik TV. Polana Andrzejówka wykorzystywana jest też przez paralotniarzy. Przez górę Jarmuta nie prowadzą szlaki turystyczne, można jednak wejść na nią drogami leśnymi i ścieżkami. Szczyt Jarmuty jest dobrym punktem widokowym, szczególnie na pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim.

 <<<

www.szczawnica.na-pulpit.pl