Szczawnica do 1529 r. była parafią, kiedy to biskup krakowski Piotr Tomicki afiliował ją do parafii w Krościenku. Mimo to, na miejscu zniszczonego murowanego kościółka szczawnickiego, w 1550 r. wybudowano drewnianą, krytą gontem świątynię. Drewniany kościółek służył wiernym, stając się w 1870 r. kościołem parafialnym. W XVIII w. Szczawnica ucierpiała z powodu pobytów wojsk i potyczek toczonych w okolicy. W 1706 r. w okresie III wojny północnej miały tu miejsce walki między wojskami rosyjskimi i wojskami starosty Lubomirskiego z Lubowli. W latach 1735/36 na terenie miejscowości stacjonowały oddziały kozaków przeciwnych wybranemu w elekcji królowi Stanisławowi Leszczyńskiemu. Burzliwy rozwój Szczawnicy rozpoczął się w XIX w. i związany był z leczniczymi właściwościami tutejszych szczaw. Pierwszej analizy wody szczawnickiej (późniejszej „Józefiny") dokonał w 1810 r. dr Rhodius z Krakowa. W 1824 r. szczawnicki sołtys Józef Zachwieja założył park zdrojowy (dzisiejszy Park Górny). Józef Stefan Szalay, który zarząd dobrami przejął w 1839 r. i rozpoczął okres szybkiej rozbudowy uzdrowiska. Budowa kurortu na europejskim poziomie stała się największą pasją życia Józefa Stefana. Z jego inicjatywy zbudowano kaplicę zakładową, pierwsze łazienki, restaurację, będące do dziś wzorem polskiego budownictwa uzdrowiskowego urocze pensjonaty. W 1876 r. umarł Józef Stefan Szalay. Zgodnie z testamentem Zakłady Zdrojowe w Szczawnicy przeszły na własność Akademii Umiejętności w Krakowie. W 1893 r. Akademia Umiejętności wydzierżawiła uzdrowisko (Górny Zakład) Feliksowi Wiśniewskiemu. Rozpoczął się okres stagnacji i ubożenia kurortu. 22 lipca 1962 roku Szczawnica otrzymała prawa miejskie. Szczawnica Stanowi przystań flisacką i kajakową. Tutaj znajduje się końcowa stacja Spływu Łodziami Flisackimi przez Przełom Dunajca. W centrum Szczawnicy znajduje się wyciąg krzesełkowy prowadzący na szczyt Palenicy, skąd roztacza się malowniczy widok na Tatry i Pieniny. Znajdują się tu wspaniale przygotowane trasy narciarskie. Liczne szlaki turystyczne, trasy i ścieżki rowerowe prowadzą do malowniczych zakątków Pienińskiego Parku Narodowego i rezerwatów przyrody.

Szczawnica

:: Strona główna
:: Pieniny jesień
:: Pieniny zimą
:: Pieniny zimą II
::
Krajobrazy
::
Krajobrazy II
::
Krajobrazy III
::
Krajobrazy IV
::
Krajobrazy V
::
Krajobrazy VI
::
Położenie Pienin
::
Historia PPN
::
Zima w Szczawnicy
:: Narty Szczawnica

:: Pieniny roślinność

::
Atrakcyjne miejsca
::    
Biała Woda
::     Plac Dietla

::     Park Dolny

::     Kursalon

::     Promenada

::     Klasztor

::     Pienińska Droga

::     Sokolica

::     Trzy Korony

::     Wąwóz Homole

::     Wąwóz Sobczań.

::     Zamek Czorsztyn

::     Stara Lubovna

::     Zamek Niedzicki

::     Jarmuta

::     Zaskalnik

::     Przełom Pieniński

::
Szczyty Pienin
:: Pieniny panorama

::
Spływ Dunajcem
::
Trasy turystyczne
::
    Pieniny Właściwe
::    
Małe Pieniny
::    
Pieniny Spiskie
::    
Pieniny Słowackie
::
Mapa
:: Szczawnica
:: Szczawnica II
:: Wody mineralne
:: Miasto dawniej

::
Szczawnica filmy
::
Bacówki
::
Kościoły
::
Kamera centrum
:: Rzeźby z korzeni
:: Muzeum Uzdrowis.
:: Skansen muzeum
:: Muzeum Pienińskie
:: Kino Pieniny
::
Pocztówki
::
Przewodniki mapy
:: Z Doliny Grajcarka

:: Baza noclegowa

::     Wille

::     Hotele

::     Pensjonaty

::     Apartamenty

::     Agroturystyka

::     Pokoje gościnne

::     Domy wczasowe

::
Księga Gości
::
Kontakt
::
Reklama
::
Korona Gór Polski
:: Partnerzy

 

   Noclegi    Wiadomości    Ciekawostki    Informacja

SZCZAWNICA HISTORIA

Szczawnica leży w zacisznej dolinie potoku Grajcarek (dawniej Rzeka lub Ruski Potok) -prawobrzeżnego dopływu Dunajca. Położenie ma bardzo korzystne pod względem przyrodniczym oraz turystycznym. Otoczona jest bowiem Pienińskim Parkiem Narodowym , słowackim PIENAP - em, oraz Popradzkim Parkiem Krajobrazowym. Nazwa miejscowości wiąże się z występującymi tutaj wodami mineralnymi, zwanymi przez górali szczawami. Pierwsze wzmianki o Szczawnicy pochodzą z 1413 r., ale niewielki osiedla istniały tutaj znacznie wcześniej. Wiadomo, że juz w połowie XIV wieku Szczawnica była parafią, a więc istniał w niej kościół. W 1529 r. parafia szczawnicka przestała istnieć i stała się filią krościeńskiej. Nie przeszkodziło to jednak w wybudowaniu (w 1550r.) nowego drewnianego kościółka na miejscu starego. W 1870 r. Szczawnica odzyskała część praw parafialnych, stając się tzw. samodzielną kapelanią - pełne prawa parafii otrzymała na nowo w 1889 r. W latach 1882 - 1892 na nowym miejscu powstał zaprojektowany przez S.E.Radzikowskiego, nowy murowany kościół p w. św. Wojciecha. W 1894 r. rozebrano stary kościół. W późniejszym czasie kościół otrzymał drugiego patrona - Matkę Bożą Nieustającej Pomocy. W początkach XVI wieku istniała w Szczawnicy instytucja sołtysa i wybraniectwa (przywilej wolnego chłopa zwolnionego od pańszczyzny w zamian za służbę wojskową na rzecz króla). Pełny rozwój Szczawnicy zaczął się dopiero na początkach XIX wieku. W 1810 r. dr Rhodius z Krakowa dokonał pierwszej analizy jednej ze szczawnickich wód - późniejszej Józefiny. Około 1816 r. to samo źródło wraz z gruntem, na którym leżało, stało się własnością Józefa Zachwieji - Józiopanka, który niewielkie ilości wody butelkował i sprzedawał. W 1820 r. Józiopanek sprzedał grunt wraz ze źródłem bogatemu mieszczaninowi z Gniazd na Spiszu (obecnie Słowacja) - Janowi Kutscherze. Zbudował on pierwsze niewielkie urządzenia zdrojowe, założył park zdrojowy, butelkował wodę mineralną na sprzedaż. Punktem zwrotnym dla Szczawnicy był rok 1828,kiedy to za pośrednictwem Jana Podhajeckiego dobra szczawnickie nabyła węgierska rodzina Szalayów (przejęli od J. Kutschery urządzenia zdrojowe wraz z zabudowaniami). Józefina i Stefan Szalayowie ujarzmili znane wcześniej źródła szczawnickie. Wybudowali nowe pensjonaty, powiększyli park zdrojowy - Szczawnica powoli zaczęła przybierać charakter miejscowości uzdrowiskowej. Jednakże głównym twórcom szczawnickiego kurortu stał się ich syn, Józef Stefan Szalay, który zaczął zarządzać Szczawnicą w 1839 r. Od tej pory nastąpił okres szybkiego rozwoju uzdrowiska. Szalay zabiegał o jego szeroką reklamę - wydał m.in. pierwszy przewodnik po Szczawnicy oraz "Album Szczawnicki" zawierający jego własne rysunki zdrojowiska i pobliskich Pienin. On tez pierwszy zorganizował dla swoich gości spływ Dunajcem przy muzyce góralskiej. Z czasem Szczawnica stała się popularna, przyjeżdżali tu na leczenie arystokraci a także przedstawiciele sfer artystycznych (C.K.Norwid, A.Asnyk, J.I.Kraszewski, H.Sienkiewicz, B.Prus, M.Konopnicka, W.Pol, J.Matejko, A.Fredro i inni). W 1876 r. zmarł J.S.Szalay. Zapisał w testamencie Zakłady Zdrojowe Akademii Umiejętności w Krakowie, która skończył budowę tzw. Drogi Pienińskiej nad Dunajcem (zaczętej przez J.S.Szalaya). Droga pienińska połączyła Szczawnicę, gdzie występowały mineralne wody pitne, ze Śmierdzionką (obecnie Słowacja) - która posiadała wody do kąpieli leczniczych. Prócz tego Akademia Umiejętności zbudowała nieopodal centrum uzdrowiska tzw. Dworzec Gościnny, który stał się centrum kulturalnym kurortu. Pamiątką po Szalayach jest klasycystyczny dwór z 1839 r. otoczony parkiem z rzadkimi gatunkami drzew. Obecnie budynek dworu znajduje się w prywatnych rękach. W 1909 r. Akademia Umiejętności sprzedała Zakłady Zdrojowe hr. Adamowi Stadnickiemu z Nawojowej. Za jego rządów (w okresie międzywojennym) nastąpił dalszy rozwój uzdrowiska. W tym czasie wyremontowano większość budynków zdrojowych i powiększono Park Górny. W latach 30.powstało nowoczesne inhalatorium (centrum zabiegowe) wyposażone w komory pneumatyczne i sanatorium Modrzewie. Przeprowadzono kanalizację uzdrowiska i zaczęto elektryfikację (budowa elektrowni w 1935 r. )Rozwój Szczawnicy został zahamowany wybuchem II Wojny Światowej. Podczas okupacji działały tu placówki gestapo, grenzschutzu ( odpowiednik straży granicznej), istniała też szkoła żandarmerii. Pomimo tego Szczawnica była ważnym punktem kurierskim (drugim po Zakopanem). Kilkudziesięciu mieszkańców Szczawnicy poniosło śmierć na skutek działań partyzanckich, w obozach koncentracyjnych itp. Wówczas przestała istnieć w uzdrowisku społeczność żydowska. Po wojnie uzdrowisko zaczęło funkcjonować ponownie, ale już w innej formie. W 1948 r. zostało upaństwowione. W 1962 r. Szczawnica uzyskała prawa miejskie, a w 1973 r. połączono ją z Krościenkiem i powstał twór administracyjny o nazwie Szczawnica - Krościenko. Od 1982 r. Szczawnica jest na nowo samodzielnym miastem. W 2001r.unieważniono decyzję z 1948 r., na mocy której odebrano uzdrowisko rodzinie Stadnickich. Spadkobiercy hr. A.Stadnickiego odzyskali swoją własność, stało się to faktem z końcem 2005 r. Miejscowe wody mineralne to głównie szczawy wodorowęglanowo - chlorkowo - sodowo - jodkowe. W okolicach Placu Dietla występują takie zdroje jak: Stefan, Magdalena, Jan i Helena. Skosztować ich można w okrągłej pijalni przy ulicy Zdrojowej, tuż obok Domu Przyrodoleczniczego (główną pijalnię przy Placu Dietla strawił kilka lat temu pożar i obecnie jest w trakcie odbudowy). W Parku Dolnym znajduje się źródło Wanda, nieco dalej obok dolnej stacji kolejki linowej na Palenicę źródło Szymon, przy ulicy Skotnickiej tuż za bazą PKS źródło Pitoniakówka. Te wody udostępniane są do spożycia z naturalnych wypływów. Szczawnickie wody mineralne zalecane są przy nieżytach dróg oddechowych, oskrzeli, chorobach przewodu pokarmowego, otyłości, skazie moczanowej oraz schorzeń narządów ruchu. Ponad to, łagodny i ciepły klimat uzdrowiska, również sprzyja leczeniu dróg oddechowych. Uzdrowisko posiada doskonałą bazę zabiegową, m. in. w Zakładzie Przyrodoleczniczym i Inhalatorium, wyposażonym w unikatowe komory  pneumatyczne służące do leczenia chorób płuc oraz komory solankowo - celkowe, w których wykonuje się inhalacje skuteczne w leczeniu astmy oskrzelowej. Obecnie Szczawnica jest miejscowością typowo turystyczną - doskonałą bazą wypadową w Beskid Sądecki, Gorce i Pieniny (polskie i słowackie). Przez Szczawnicę przechodzą szlaki turystyczne, które prowadzą m.in. na najwyższe szczyty Pienin i Gorców oraz do rezerwatów przyrody: Wąwozu Homole, Wysokich Skałek, a także do jednego z najpiękniejszych obfitujących w malownicze skałki i progi skalne, tworzące przełomy i wodospady - rezerwatu Białej Wody. Wyznaczone zostały także liczne trasy rowerowe i konne o różnym stopniu trudności. Przy okazji Szczawnicy warto wspomnieć o kilku dzielnicach, które w chwili obecnej są jej  administracyjną częścią a wcześniej były samodzielnymi wsiami. Są to: Szlachtowa, Jaworki, Biała Woda i Czarna Woda. Tereny te zamieszkiwali kiedyś Łemkowie (ludność pochodzenia ruskiego, obrządku greko-katolickiego, mówiąca gwarą języka ukraińskiego, przybyła na te tereny w XIV - XVI w. z północnej Słowacji). W 1954 r. część z nich wyjechała na Ukrainę, a reszta została nieco później wysiedlona w wyniku akcji "Wisła" w 1947 r. Od nich też wywodziła się wcześniejsza nazwa potoku Grajcarek - Ruski Potok. Zamieszkujący te tereny Łemkowie zyskali miano Rusinów Szlachtowskich (R.Reinfuss 1963) ze względu na różnice kulturowo - językowe w stosunku do reszty Łemków. Różnice te wynikały przede wszystkim z kontaktów, jakie utrzymywali oni z pobliskimi góralami szczawnickimi, a także z odległości dzielącej ich od reszty Łemkowszczyzny, której najbliższa wieś - Wierchomla na prawym brzegu Popradu - oddalona była o kilkanaście kilometrów. Spacerując po dawnej Rusi Szlachtowskiej, napotykamy elementy dawnej kultury materialnej i religijnej Rusinów w postaci starych chat (chyż), kapliczek przydrożnych czy cerkwi (Szlachtowa, Jaworki) zamienionych na kościoły katolickie, ale zachowujący swój dawny wygląd zewnętrzny, jak i wewnętrzny (kompletne ikonostasy). Jaworki, Biała i Czarna Woda są bardzo atrakcyjne pod względem turystyczno - rekreacyjnym. Są to jeszcze stosunkowo dzikie tereny, gdzie można spokojnie wypocząć z dala od tłumu i zgiełku. Leżą one, podobnie jak Szczawnica na pograniczu Małych Pienin, Beskidu Sądeckiego i podobnie jak ona, są doskonałą bazą wypadową w te dwa pasma, a także w pobliskie Gorce. Obecnie Szczawnica z miejscowości uzdrowiskowej stała się typowo turystyczna. Oprócz obiektów sanatoryjnych dysponuje wzrastającą z roku na rok bazą noclegową o wysokim standardzie. Na Palenicy uruchomiona została kolej krzesełkowa i rynna zjazdowa (letni tor saneczkowy). Szczawnica posiada stację narciarską. Sztucznie śnieżona  trasa posiada homologacje FIS, rozgrywane są na niej zawody alpejskie. Czynna jest również druga trasa zjazdowa o długości 1800 m - Palenica II. W okolicach schroniska "Pod Durbaszką" prowadzone są szkolenia paralotniarskie. Szczawnica posiada naturalny tor slalomowy dla kajakarzy górskich. Kończy się tutaj również jeden z wariantów spływu Pienińskim Przełomem Dunajca. Główną jednak atrakcja Szczawnicy i okolic jest łatwy dostęp do pięknych terenów Beskidu Sądeckiego, Pienin i Gorców, stosunkowo spokojnych i nie zdewastowanych przez niewłaściwą gospodarkę człowieka. Uzdrowisko posiada połączenie z sąsiadującą Słowacją kilkoma górskimi turystycznymi przejściami granicznymi, z których najpopularniejszym i najłatwiej dostępnym jest przejście na trasie Drogi Pienińskiej w Przełomie Dunajca. Ponadto jest najdogodniejszym i najpiękniejszym połączeniem Szczawnicy ze słowackim Czerwonym Klasztorem.

     

     

     

     

www.szczawnica.na-pulpit.pl